PROFILKATKYKA ONKOLOGICZNA
CHOROBY ONKOLOGICZNE to jedna z najtrudniejszych prób w życiu człowieka. Wpływają one na ciało, umysł i relacje z bliskimi. Większość z nich wynika ze stylu życia i czynników środowiskowych, co oznacza, że mamy duży wpływ na profilaktykę, a wczesne wykrycie daje wielką szansę na wyleczenie.
W cyklu dwa razy w tygodniu – wtorek i czwartek, prezentować będziemy materiały informacyjno-edukacyjne profilaktyki onkologicznej.
Profilaktyka onkologiczna to zespół działań, których celem jest zmniejszenie ryzyka zachorowania na nowotwory, ich wczesne wykrywanie oraz ograniczanie skutków choroby. Obejmuje ona zarówno działania podejmowane przez system ochrony zdrowia, jak i indywidualne decyzje człowieka dotyczące stylu życia. Profilaktykę onkologiczną możemy podzielić na pierwotną, wtórną i trzeciorzędową.
Profilaktykę onkologiczną warto odnieść do koncepcji pól zdrowia Marca Lalonde’a, która wskazuje, że zdrowie człowieka zależy od kilku wzajemnie powiązanych czynników.
Lalonde wyróżnił cztery główne pola zdrowia: styl życia, środowisko, czynniki biologiczne oraz organizację opieki zdrowotnej.
Z perspektywy profilaktyki onkologicznej szczególnie ważny jest styl życia, ponieważ wiele zachowań człowieka może zwiększać lub zmniejszać ryzyko zachorowania na raka. Równie istotne jest środowisko, ponieważ zanieczyszczenia, warunki pracy czy jakość powietrza mogą wpływać na rozwój chorób nowotworowych. Czynniki biologiczne, takie jak predyspozycje genetyczne, również mają znaczenie, choć człowiek ma na nie mniejszy wpływ. Organizacja opieki zdrowotnej decyduje natomiast o dostępności badań profilaktycznych, edukacji zdrowotnej oraz skutecznego leczenia. Profilaktyka onkologiczna, rozumiana w świetle koncepcji Lalonde’a, powinna więc obejmować zarówno odpowiedzialność jednostki za własne zdrowie, jak i działania społeczne oraz systemowe wspierające zdrowe wybory.
W czwartek profilaktyka pierwotna, wtórna i trzeciorzędowa.
Materiał opracowano w ramach projektu „Ocena i wzmocnienie potencjału jednostek samorządu terytorialnego do realizacji działań w obszarze profilaktyki onkologicznej”, dzięki wsparciu Fundacji Polska Liga Walki z Rakiem, w ramach konkursu grantowego ONKOgranty IX (Umowa nr SUM/NWN/00333/2026)
Autorzy opracowania: dr hab. n. o zdrowiu Karolina Klimek, dr hab. n. med. Mateusz Grajek, dr n. o zdrowiu Eliza Działach.
Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach – Fundacja Polska Liga Walki z Rakiem.
____________________________________
OTYŁOŚĆ
22 maja obchodzimy Europejski Dzień Walki z Otyłością ustanowiony w 2010 roku przez Światową Organizację Zdrowia oraz Europejską Konferencję Ministerialną w sprawie Walki z Otyłością. To okazja, by zwrócić uwagę, że nadwaga i otyłość są poważnym problemem zdrowotnym dotykającym coraz większej części społeczeństwa. Otyłość sprzyja rozwojowi wielu chorób przewlekłych oraz ma istotny wpływ na długość oraz jakość życia.
Prognozy wskazują, że do 2035 r. z otyłością może zmagać się ponad 35% dorosłych mężczyzn oraz ponad 25% kobiet w Polsce. Eksperci podkreślają, że problem otyłości będzie coraz częściej dotyczył dzieci i młodzieży. Badanie Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB przeprowadzone w 2022 r. wykazało, że zbyt wysoką masę ciała miało 52,2% Polaków w wieku 20 lat i więcej, natomiast otyłość stwierdzono u 13,6% badanych. W przypadku mężczyzn nadwagę i otyłość odnotowano odpowiednio u 62,1% i 15,7% badanych, a wśród kobiet u 42,6% i 11,7%. [1]
Główną przyczyną otyłości jest zaburzenie równowagi energetycznej, czyli spożywanie większej liczby kalorii niż organizm zużywa. Do tego przyczyniają się:
- nadmierne spożycie produktów bogatych w cukry i tłuszcze,
- brak codziennej aktywności fizycznej,
- siedzący tryb życia i ograniczona mobilność,
- czynniki środowiskowe i społeczne
Zapobieganie nadwadze i otyłości to proces, który zaczyna się w codziennych wyborach.
- ograniczyć spożycie cukrów prostych i tłuszczów nasyconych,
- jeść więcej warzyw, owoców, roślin strączkowych i pełnoziarnistych produktów,
- unikać słodzonych napojów i przetworzonej żywności,
- regularnie się ruszać – min. 150 minut tygodniowo dla dorosłych i 60 minut dziennie dla dzieci,
- dbać o jakość snu i redukcję stresu.
W Polsce rośnie liczba dzieci z nadwagą. Nadmiar kilogramów w młodym wieku to nie tylko większe ryzyko otyłości w dorosłości, ale również:
- trudności z oddychaniem i snem,
- zaburzenia metaboliczne i hormonalne,
- nadciśnienie i insulinooporność,
- wykluczenie społeczne i problemy emocjonalne.
Badania naukowe jednoznacznie dowodzą, że otyłość zwiększa ryzyko wystąpienia bardzo wielu chorób, wśród nich najczęściej występują:
- cukrzyca typu 2,
- nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidowe,
- miażdżyca, zawał serca, udar mózgu,
- choroba zwyrodnieniowa stawów,
- nowotwory jelita grubego, piersi i macicy,
- bezdech senny i przewlekła choroba nerek,
- zaburzenia płodności u kobiet i mężczyzn,
- depresja i inne zaburzenia nastroju.
Otyłość niekorzystnie wpływa na wszystkie układy w organizmie: krążenia, oddechowy, ruchu, pokarmowy, hormonalny i nerwowy – skracając długość życia i znacznie pogarszając jego jakość.
Europejski Dzień Walki z Otyłością to okazja do refleksji nad własnym stylem życia i wprowadzenia zdrowych nawyków, takich jak zbilansowana dieta i regularna aktywność fizyczna. Nawet niewielkie zmiany – regularne spacery, ograniczenie spożycia cukru, pełnowartościowe posiłki – mogą przynieść realne korzyści.
Europejski Dzień Walki z Otyłością to okazja, by zwrócić uwagę na znaczenie profilaktyki i regularnych badań. Wczesne zauważenie problemu oraz odpowiednie wsparcie mogą pomóc ograniczyć ryzyko rozwoju wielu chorób przewlekłych i poprawić komfort życia. Ważną rolę odgrywa także edukacja zdrowotna oraz budowanie świadomości dotyczącej prawidłowego odżywiania i zdrowego stylu życia – zarówno wśród dorosłych, jak i dzieci. Na stronie Akademii Zdrowia Narodowego Funduszu Zdrowia dostępne są bezpłatne materiały edukacyjne dotyczące nadwagi i otyłości, a także możliwość dopasowania planu żywieniowego do indywidualnych potrzeb.
Więcej informacji:
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)
Pacjent.gov
Źródło:
[1] Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB
https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/otylosc-pandemia-wspolczesnych-czasow
__________________________________________________________
POZA KOLEJNOŚCIĄ
Spotyka nas nieraz sytuacja, że Ktoś chce zarejestrować się do lekarza poza kolejnością. Niektórzy czekając w kolejce reagują bardzo emocjonalnie.
Co zatem mówią przepisy.
W Polsce prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością przysługuje konkretnym grupom pacjentów na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Poniżej zamieszczamy wyjaśnienie w tej sprawie.
___________________________________________
PROGRAM PROFILAKTYKI RAKA PIERSI
Panie z Gminy Zbąszynek aktywnie uczestniczą w badaniach profilaktyki raka piersi. Wg danych SIMP NFZ – stan na 1 kwietnia 2026 r. w ostatnich trzech latach, w ramach bezpłatnego programu profilaktyki raka piersi / kobiety w wieku 45 – 74 lata/ przebadało się ponad 50% kobiet z Gminy Zbąszynek. Jest to 4 miejsce w ilości przebadanych kobiet w województwie lubuskim.
Zapraszamy na kolejne badania, które odbędą się 10 lipca br. w mammobusie na placu przy przychodni w Zbąszynku ul. Długa 1. Gdyby któraś z Pań miała problem z dojechaniem na badania / nie ma nikogo z rodziny, kto może pomóc/ proszę dać znać – przyjedziemy i odwieziemy po badaniach.
Rejestracja pod nr. tel. 68 41 41 411 Diagnostyk Zielona Góra.
Pamiętajmy także, że po zarejestrowaniu, w razie nieobecności prosimy oddzwonić na rejestrację i odwołać wizytę. Może inna pani wejdzie w to miejsce.
____________________________________________
ZADBAJ O UKŁAD KRĄŻENIA – profilaktyka
Pomimo, że przy każdej okazji życzymy sobie zdrowia, jak często mówimy, najważniejsze jest zdrowie, to niestety nie przekłada się to na działania w zakresie dbania o swoje zdrowie. Czy samo wypowiedzenie życzenia zdrowia ma sprawę załatwić? Otóż nie.
Statystyka jest bezwzględna. Główną przyczyną zgonu w naszej gminie są choroby układu krążenia i nowotwory. Co mówi nam System Informatycznego Monitorowania Profilaktyki .
Uprawniona populacja do uczestnictwa w programie profilaktyki chorób układu krążenia na dzień 1.08.2025 r. w Gminie Zbąszynek to 2 250 osób w Zbąszynku i 1 393 osoby z sołectw. Objętych badaniem profilaktycznym zostało: 17,47% tj. 393 pacjentów Zbąszynka i 19,31% tj. 269 osób z sołectw. To oznacza, że na 3 643 uprawnione do badania osób tylko 662 osoby, tj. 18,17% uprawnionych zrobiło w ostatnich 5 latach ( 2021-2025) badania profilaktyczne układu krążenia finansowane z NFZ.
Ważną zatem propozycją realizacji życzenia zdrowia, jest skorzystanie z bezpłatnego programu profilaktycznego:
PROGRAM PROFILAKTYKI UKŁADU KRĄŻENIA
Dla kogo?
Dla osób, które spełniają wszystkie warunki poniżej:
- mają od 35 do 65 lat
- złożyły deklarację wyboru lekarza podstawowej opieki zdrowotnej
- nie mają rozpoznanej:
- cukrzycy
- przewlekłej choroby nerek
- rodzinnej hipercholesterolemii
- choroby układu krążenia (nie wszystkie choroby układu choroby krążenia wykluczają z udziału w programie – zapytaj swojego lekarza lub pielęgniarkę POZ)
- nie korzystały z badań w ramach tego programu w ciągu ostatnich 5 lat.
Kto i gdzie realizuje program?
- Program jest realizowany przez lekarza lub pielęgniarkę podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Wszystkie placówki POZ mają obowiązek realizacji programu.
Czy potrzebne jest skierowanie?
Do udziału w programie nie potrzebujesz skierowania.
Jak się zgłosić?
Wystarczy, że zgłosisz się do swojej przychodni podstawowej opieki zdrowotnej.
Co oferuje program?
Lekarz lub pielęgniarka POZ przeprowadzi z Tobą wywiad oraz:
- wykona pomiar ciśnienia tętniczego krwi
- określi BMI, czyli indeks masy ciała
- skieruje na badania krwi:
- stężenie cholesterolu całkowitego
- LDL-cholesterolu
- HDL-cholesterolu
- trójglicerydów
- glukozy.
Na podstawie wyników badań lekarz lub pielęgniarka POZ oceni ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia oraz wskaże dalsze zalecenia.
___________________________________
Z okazji Zbąszyneckiego Święta Seniora, Burmistrz Zbąszynka wraz z Organizatorami zapraszają na bezpłatne konsultacje i porady o zdrowiu. Warto zadbać o swoje zdrowie i skorzystać z wiedzy specjalistów. Spotkania odbędą się w dniach 14 i 17 października br. w budynku Centrum Usług Społecznych w Zbąszynku ul. Kosieczyńska 4. Szczegóły na plakacie poniżej. ZAPRASZAMY.
